Over het belang van gedenken en biografieën
“Een Staatsman niet! Een Evangeliebelijder!” Dit jaar 150-jarige herdenking van overlijden van Groen van Prinsterer. Wat kunnen we vandaag nog leren van zijn ideeën?
Het is dit jaar honderdvijftig jaar geleden dat deze gereformeerde politicus, jurist en historicus op 19 mei overleed. In de documentaire Groen van Prinsterer – orthodox activist, die KRO/NCRC speciaal over hem maakte, volgt Coks Donders zijn sporen door heel Nederland. Van het strand van Scheveningen tot de Tweede Kamer en van historische archieven tot ontmoetingen met studenten en mensen op straat. Onderweg spreekt ze met onder anderen biograaf Gertjan Schutte, burgemeester Carola Schouten, historicus Beatrice de Graaf en journalist Sander Schimmelpenninck.[1]
Groen van Prinsterer geldt als de Grondlegger van de christelijke politiek en als hartstochtelijk betrokken bij kerk en samenleving, en pleitbezorger van christelijk onderwijs: “Een man die het debat op scherp zette, tegen de stroom in ging en Nederland blijvend veranderde. In die documentaire duikt historicus en presentator Coks Donders in het leven en de ideeën van deze invloedrijke denker. “
Stichting Biografie Groen van Prinsterer
Op 19 mei 2021 was het 145 jaar dat Groen overleed. De geestelijke erfenis van Groen is geanalyseerd en beschreven in een stroom van proefschriften en biografieën. Die stroom is nog niet opgedroogd, want inmiddels is de jongste Groen-biograaf aan de slag gegaan: Gertjan Schutte (1990). Op 14 mei publiceerde Willem Bouwman namens het ND een interview met Schutte, die samenvattend concludeert: Als historicus is Groen van Prinsterer niet gezaghebbend meer, maar van zijn manier van politiek bedrijven valt iets te leren: Groen stelde een vraag die ook nu nog actueel is: hoe gaan we om met diversiteit of verscheidenheid in de samenleving? Hoe ga je met iets om waarmee je het eigenlijk niet eens bent. Omgaan met verschil, op een respectvolle manier: daar heeft Groen ons vandaag wel wat te zeggen.
Groen gaf zelf een duidelijk antwoord op die vraag. Hij wijst ongeloof en revolutie af en gaat uit van de protestantse identiteit van het land. Tegelijk laat hij tot op zekere hoogte ruimte voor verschil. Hij geeft katholieken en joden een plaats in het land en gaat respectvol om met meningsverschillen. Later in zijn leven benadrukt hij de legitimiteit van het verschil in politiek inzicht. De meeste predikanten en volksvertegenwoordigers wilden dat niet. Groen staat in een traditie van expliciet meningsverschil in de politieke arena.’[2]
In mei 2021 ging TU Kampen van start met een project voor een wetenschappelijke biografie van Groen van Prinsterer, dat wordt geschreven door historicus Gertjan Schutte en aanvankelijk uitgevoerd aan de Theologische Universiteit Kampen, bij het Neo-Calvinism Research Institute, dat inmiddels samen met de universiteit verhuisd is naar Utrecht en nu valt onder de Theologische Universiteit Utrecht. Dit instituut doet historisch onderzoek naar het neocalvinisme van de negentiende eeuw tot het heden. Directeur is hoogleraar George Harinck.: ‘Het verschijnen van een wetenschappelijke biografie over Groen van Prinsterer is zeer welkom nu de christendemocratie zich aan het heroriënteren is op haar houding ten opzichte van het liberalisme’
KRO/NCRV heeft er een speciale documentaire aan gewijd: https://npo.nl/start/afspelen/groen-van-prinsterer-orthodox-activist
Gertjan Schutte is gespecialiseerd in de late achttiende eeuw, een periode van crisis en vernieuwing die grote invloed uitoefende op Groen: De vragen die Groen stelt over de protestantse identiteit van Nederland en zijn kritiek op de Franse (en Belgische) Revolutie komen voort uit die periode. Gertjan Schutte wil de veelzijdigheid van Groen benadrukken: “Groen was parlementariër, een productief historicus en droeg hij bij aan het publiek debat. Ook zette hij zich als filantroop in voor de arme bevolking en was hij betrokken bij het verzet tegen slavernij. In de biografie moet de publieke loopbaan van Groen betrokken worden op zijn persoonlijke leven. Die link komt vooral tot stand door te kijken naar Groens uitgebreide correspondentie.” [3]
Op 31 oktober 2025 was dezelfde Gerjan Schutte te gast bij de ledenvergadering van het Friesch Dagblad in Leeuwarden. Hij sprak over zijn Groen van Prinstererbiografie, en dan specifiek over Groens carrière als opiniejournalist: Groen heeft een eigen tijdschrift gehad (Nederlandsche Gedachten) en ook een eigen krant (De Nederlander, 1850-1855). Ook schreef hij pamfletten die indruk maakten, waaronder De maatregelen tegen de afgescheidenen aan het staatsrecht getoetst (1837). Hierin betoogde hij dat de overheid een vergissing beging door de bijeenkomsten van afgescheidenen te verstoren en boetes en inkwartiering op te leggen. In zijn lezing legde hij de nadruk op dit laatste: Groen hield zelf niet van deze groep, maar kwam wel voor hun belangen en rechten op. Verder zegt Gertjan Schutte: “Over Groen is heel veel geschreven, maar een uitgebreide biografie is er nog steeds niet. Het is aan mij om daar verandering in aan te brengen. Dat doe ik door Groens talloze brieven te lezen en ook te speuren naar sporen van Groen in allerlei archieven.” Je kunt de vordering van deze uitgebreide biografie volgen op deze website https://www.groenbiografie.nl/ en daar zijn boek alvast bestellen met als werktitel Groen van Prinsterer. Antirevolutionair activist. Daar is ook een link naar een van zijn videoblogs over Groen.
Groensymposium VSBO
Op vrijdag 20 maart 2026 (150 jaar na zijn overlijden van Groen) hield de VSBO (Vereniging tot Bevordering van School Onderwijs op gereformeerde grondslag) voor het reformatorisch onderwijs en voor de christelijke politiek hield het Groensymposium. Het symposium trekt ruim vijftig belangstellenden, onder meer directeuren uit het onderwijs, politici en bestuursleden.
Het vond plaats in De Duikenburg in Echteld en werd georganiseerd door de VBSO, de VGS, Driestar Educatief en het Wetenschappelijk Instituut voor de SGP. Tijdens dit symposium sprak ds. W. Visscher (predikant van de gereformeerde gemeente te Amersfoort) over de visie van Groen van Prinsterer op het ‘isolement’. Ds. Visscher: „Hij bedoelde daarmee niet, mijns inziens, dat men zich terug moet trekken in hokjes, maar om beginselvast te zijn ondanks de tijdgeest.” De predikant duidt die tijdgeest: „De rol van de staat is nu totaal anders dan in de tijd van Groen van Prinsterer: we leven in een ideologische staat, waarin het lijkt alsof het belangrijkste is om handen en voeten te geven aan artikel 1 van de Grondwet. De staat dringt een ideologie op aan burgers: de gelijkheidsideologie.”[4]
Dr. Ewart Bosma, docent geschiedenis op het Van Lodenstein College, en mr. Arnold Weggeman, directeur advisering bij de Raad van State, verzorgden een lezing over hem. Na de lezingen wordt er in gespreksgroepen over een aantal stellingen van gedachten gewisseld. In een gesprekspanel geven Pieter van Eijk (VGS), mr. Kees van der Staaij (staatsraad bij de Raad van State) en mr. drs. Jaco van den Brink (advocaat en specialist onderwijsrecht) weer wat zij van Groen geleerd hebben.
Het werk en het denken van Groen zijn nog altijd richtinggevend voor het reformatorisch onderwijs, zegt Ewart Bosma in zijn referaat ”Vorming of verarming – Groen van Prinsterer als gids voor het hedendaagse reformatorische onderwijs”. „Vakbekwame en godvruchtige leraren moeten met volharding jongeren vormen, omdat het moderne levensgevoel een geestelijke magerheid met zich meebrengt”, citeert hij Groen. Bosma vindt het daarom van groot belang dat leerlingen kennismaken met deze negentiende-eeuwse denker. „VerGroening mag best”, merkt hij met een knipoog op, al ervaren sommige leerlingen dat eerder als „ontGroening”.
Bosma geeft ten slotte een aantal Groeniaanse aansporingen om vormend bezig te zijn en verarming van het christelijk onderwijs tegen te gaan:
- Realiseer je dat neutraliteit in het onderwijs niet bestaat en ook niet wenselijk is.
- Heb de moed om de strijd aan te binden met de tijdgeest.
- Beijver je voor klassieke vorming.
- Lever kwaliteit.
- Ga nuchter om met onderwijsvernieuwing.
Maar bovenal: het gebed. ‘Groen keek hogerop en was een man van gebed. Laat dat de belangrijkste richtingwijzer zijn.’[5]
Mr. Arnold Weggeman, directeur advisering bij de Raad van State houdt een lezing over ”Groen van Prinsterer als Evangeliebelijdend staatsman en tegenstander van onderwijsvrijheid.” Groen van Prinsterer heeft nog steeds betekenis als gids voor christelijke politiek, zegt Weggeman. Hij trekt enkele lessen voor de 21e eeuw uit zijn lezing. „Het blijft de plicht van christenpolitici om de band tussen religie en politiek op eigentijdse en authentieke wijze op geschikte momenten te laten zien.” Verder wijst hij erop dat ook een minderheidsstandpunt gewicht kan hebben in het publieke debat, als dit voortkomt uit overtuiging. Betrouwbaarheid is daarbij essentieel. „We kunnen ook van Groen leren dat grondrechten niet los verkrijgbaar zijn, maar in onderlinge samenhang moeten worden gewogen”, zegt Weggeman. „Dat is hoogst actueel.”
Wetenschappelijk Instituut van de SGP
Op de website van het WI van de SGP staat een artikel met de datum van 18 mei waar Sjon van der Ree Doolaard de vraag stelt: Wat heeft Groen van Prinsterer ons vandaag (150 jaar later na zijn sterfdag) te zeggen? Hij ging te rade bijeen drietal oud-parlementariërs: dr. Roelof Bisschop (lid van de Tweede Kamer voor de SGP, 2012-2023), prof. dr. Roel Kuiper (lid van de Eerste Kamer voor de ChristenUnie, 2007-2019) en dhr. Jan Schinkelshoek (lid van de Tweede Kamer voor het CDA, 2006-2010).[6]
Bisschop: “In de geschiedschrijving heeft Groen vaak een plaats in de schaduw van de staatsman Thorbecke. Dat is wel enigszins begrijpelijk, maar tegelijk heeft Groen door zijn niet aflatende strijd voor christelijk onderwijs mede de basis gelegd van ons huidige onderwijsbestel. En hoewel hij getypeerd is als ‘veldheer zonder leger’, is hij de grondlegger van de protestants-christelijke politiek in ons land. Veel landen met een christelijk-historische achtergrond hebben iemand als Groen van Prinsterer moeten missen.”
Kuiper: “Groen van Prinsterer is de drager van onze geestelijke, godsdienstige, maatschappelijke vrijheden en natuurlijk van de onderwijsvrijheid. Toen Abraham Kuyper in 1874, bij zijn eigen aantreden in de Tweede Kamer, sprak over het calvinisme als ‘oorsprong en waarborg van onze constitutionele vrijheden’, dacht hij aan Groen. Groen had een positief vrijheidsbegrip, ter onderscheiding van het (voor hem revolutionaire) idee van vrijheid als autonomie. Mensen dragen éigen verantwoordelijkheden, in de samenleving, de kerk, gezin en onderwijs en moeten daaraan toekomen, daar ruimte voor krijgen. Uiteindelijk nam hij het op voor de rechten van het parlement, zelfs tegenover de Kroon. Nederland heeft veel aan Groen te danken. En Nederland doet er goed aan zich dat in dit jaar van herdenken in herinnering te roepen.”
Schinkelshoek: “Groens directe politieke invloed is 150 jaar na zijn overlijden gemarginaliseerd geraakt. Ook binnen het CDA, een partij die via voorlopers als ARP en CHU veel aan hem te danken heeft, wordt hij nog maar zelden aangeroepen. Maar onderhuids zijn er, misschien wel meer dan lang het geval geweest is, in het christendemocratische denken belangrijke sporen van Groen aan te treffen. Die sporen lopen uiteen van de aandacht voor normen en waarden tot het belang van een sterke samenleving. Maar zijn belangrijkste, nog altijd actuele erfenis blijft dat politiek nooit volledig neutraal of waardenvrij is. Het komt steeds weer aan op die ‘beginselvastheid’, iets dat ook nog eens actief moet worden beoefend. Daarom noemde Groen zich in de eerste plaats ‘Evangeliebelijder’.”
Jubileumsymposium Theologische Universiteit Utrecht
Wil de ware opvolger van Groen wil opstaan!
Op vrijdag 22 mei 2026 hield de Theologische Universiteit Utrecht een jubileumsymposium in de Waalse Kerk in Den Haag over Guillaume Groen van Prinsterer, die geldt als de ‘grootvader’ van alle drie de christelijke partijen.
Tijdens het publieksdebat ’s middags gingen Gertjan Schutte (biograaf) en Beatrice de Graaf (hoogleraar Universiteit Utrecht) in debat met Piet Hein Donner (vm. vicepresident Raad van State) en tijdens het Politiek debat o.l.v. Pieter Verhoeve (burgemeester Gouda) kregen Mirjam Bikker (ChristenUnie), Chris Stoffer (SGP) en Bontenbal (CDA) alle drie de vraag of de ware opvolger van Groen wil opstaan.[7] Voor alle drie de partijen is Groen van Prinsterer een belangrijke inspiratiebron. De ChristenUnie heeft zelfs haar Wetenschappelijk Instituut naar hem vernoemd. Geen van de drie christelijke partijen durft zich zijn erfenis toe te eigenen. Volgens CDA’er Dijkman zit Groen stevig verankerd in zowel CDA, SGP als ChristenUnie. ‘Als het gaat om de beginselen, de erkenning dat Europa niet zonder het christendom kan worden begrepen en het erkennen van het christelijke fundament van ons land, bindt dat de drie christelijke partijen.’ [8]
Tijdens zijn avondcollege bij het CHE gaf biograaf Gertjan Schutte drie voorbeelden van Groen en deze drie huidige fractieleiders om aan te tonen, dat geen van hen zich als een ware opvolger kan doen gelden. Immers Nicolaas Beets zie in 1869 over Groen: “een vergissing toegeven, dat deed Groen niet!” Dat terwijl Chris Stoffer in interview met NRC van 23 september 2025 toegaf te snel met de asielnoodmaatregelwet had ingestemd.
Op de wedervraag in een interview met Mirjam Bikker in het ND op 17 oktober 2015 of bijdragen aan dit land vanuit ons geloof niet beter met zes dan met drie kamerzetels gaat, antwoordt zij: ‘Vanzelfsprekend. Ik hoop van harte dat we weer richting de zes zetels bewegen. Tegelijkertijd: toen Groen van Prinsterer begon als politicus was dat tussen een stortvloed aan liberalen. Hoewel klein in getal, was hij zeer effectief. Datzelfde heeft de ChristenUnie door de jaren heen laten zien. De kiezer weet: als je op de ChristenUnie stemt, krijg je kwaliteit. Wij zijn smaakmakers in de politiek.’
Wat zij daarbij vergeet is dat Groen van Prinsterer geen voorstander van vrouwenkiesrecht was of überhaupt verruiming van het kiesrecht. [9]
Dat Henri Bontenbal in april 2026 de paus én de paasmis bezocht en hem bedankt voor zijn boodschap van vrede, zou voor Groen ondenkbaar zijn. Groen pleitte over:
- – het ‘zuivere evangelie’ tegenover ‘de dwalingen der Pauselijke kerk’
- – een afzonderlijk bestuur voor Noord Brabant en Limburg (naar 18-eeuws model)
- – ‘zoo er een historische staat is, dan is, uit den aard der zaak, de Hervormde Kerk de Nationale Kerk’
Tegelijk is het ook wel weer bijzonder te horen welke waarden van Groen van Prinsterer deze jonge politici vandaag nog inspireert: Johan Roodnat (SGP-jongeren), Joanne Sloof (CDJA) en Judith Koop (PerspectieF).[10]
Het symposium ging over de historische betekenis van Groen onder leiding van George Harinck (TUU). Met bijdragen van: John Exalto (RUG), Koos-jan de Jager (CHE), Maartje Janse (UL), Roel Kuiper (TUU), Fred van Lieburg (HDC VU), Arjan Nobel (UvA en HDC VU) en Tineke de Waal-Goudriaan (Bureau Groen).
Voor een geconstrueerd verslag zie https://chatgpt.com/share/6a737e3c-d6f4-83eb-9599-c12d0ba64bfb
Stichting Vrienden van dr. H.F. Kohlbrugge – Ecclesianet
Op 30 mei hield de Stichting Vrienden van dr. H.F. Kohlbrugge, in de Grote Kerk in Vianen[11] ook een conferentie over Groen van Prinsterer voor nu! Dr. H. Klink[12] hield een referaat over: Groen actueel – in het voetspoor van W. Aalders. n.a.v. heruitgave met zijn voorwoord over Theocratie of ideologie van wijlen dr. Wim Aalders, die in de jaren 70-90 van de vorige eeuw in zekere zin als zijn speekbuis gold.[13] Aansluitend hield Gijsbert Leertouwer, beleidsmedewerker van de S.G.P. en redactielid de Waarheidsvriend een korte voordracht over Groen van Prinsterer en het onderwijs.[14] Hij wees op parallellen tussen het Reveil bij Groen van Prinsterer en het ontstaan van de reformatorische zuil in de tijd van dr. Aalders. Zo vond Groen het woord ”christelijk” uitgehold en richtte hij actief Christelijke Nationale Scholen op. In de jaren zeventig vond men woorden als ”gereformeerd” en ”evangelisch” leeg geworden en werden de eerste reformatorische scholengemeenschappen opgericht. Leertouwer: „Het ging om de zaken van de woorden en daarom zocht men andere woorden voor deze zaken.”
Evangelie en Wet!
„Aalders legde er de vinger bij dat het Evangelie waar Groen op doelt, ook de Wet inhoudt. Het is van belang dit te onderstrepen”, aldus dr. Klink. „Groen zag de wet als een pedagoog tot Christus, zoals in Galaten 3 staat, en wist dat de Wet tot zegen is voor het volksleven. Dat bracht hem tot het ideaal van de christelijke staatsschool.”
Dr. Klink: „Als je je losmaakt van God en Zijn Wet, dan keert de werkelijkheid zich tegen je. Je vangt de sprake van de schepping niet meer op en het geweten wordt niet meer aangesproken. Je moet het zelf gaan proberen, je raakt verstrikt en je verdwaalt. Je krijgt steeds minder vat op de werkelijkheid en de ziel verkommert.”
Wim Aalders is duidelijk een fan van hem: „Groen was verlegen om herleving, een Reveil. Aalders had hetzelfde voor ogen”, aldus Leertouwer. „Dat resulteerde zowel in de tijd van Groen als in de tijd van Aalders in een stroom van nieuwe organisaties, scholen en tijdschriften. Daarbij zijn de belijdenisgeschriften het kompas, als een uitdrukking van het levend geloof dat God Zijn kerk op deze manier op koers houdt door de eeuwen heen”[15]
Christelijke Hogeschool Ede (CHE)
De Christelijke Hogeschool Ede (CHE) organiseerde in juni 2026 een vierdelige collegereeks over Guillaume Groen van Prinsterer. Deze avondcolleges waren specifiek gericht op professionals en verkenden hoe zijn gedachtegoed over christelijk geloof en maatschappij vandaag de dag nog steeds inspiratie kan bieden.
4 juni Groen als activist – Gertjan Schutte
Op de eerste avond was biograaf Gertjan Schutte[16] te gast. Schutte wil de veelzijdigheid van Groen benadrukken: Groen was parlementariër, een productief historicus en droeg hij bij aan het publiek debat. Ook zette hij zich als filantroop in voor de arme bevolking en was hij betrokken bij het verzet tegen slavernij. In de biografie moet de publieke loopbaan van Groen betrokken worden op zijn persoonlijke leven. Die link komt vooral tot stand door te kijken naar Groens uitgebreide correspondentie.
Onderzoeker G. Schutte verzorgt een biografische inleiding waarin hij Groen neerzet als een activist die met zijn antirevolutionaire overtuigingen de elite, het volk en de samenleving in beweging wilde brengen. Groen wordt vaak voorgesteld als iemand die vooral ideeën ontwikkelde en cultiveerde, maar nauwelijks toekwam aan organisatie en hun sociale uitwerking. In deze lezing ging Schutte in op wat Groen met zijn activisme beoogde en op de sociale beweging die hij grotendeels zelf uit de grond stampte.
11 juni Groen als inspirator met Lambert Pasterkamp en Herman Oevermans
Op deze tweede avond werd het maatschappelijk engagement van Groen van Prinsterer – en van zijn vrouw Betsy verkend. Ze waren zelf actief in wat we nu maatschappelijk werk noemen, en vrienden wisten hen op dit thema te vinden voor raad en ondersteuning. De ‘geest van Groen’ is daarmee van invloed geweest op verschillende christelijk-sociale initiatieven. Wat kenmerkte deze initiatieven? Hoe werden de mensen om wie het ging bezien? En betekent dat nog iets voor de ‘bezielde professional’ in het maatschappelijk werk vandaag?
18 juni – Groen als antirevolutionair met Trineke Palm en Robert van Putten
Groen van Prinsterer is bekend geworden als boegbeeld van de antirevolutionaire of christelijk-historische benadering van politiek. Zijn politieke visie ontwikkelde hij gedurende zijn lange ambtelijke en politieke loopbaan, eerst in dienst van koning Willem I, later als Tweede Kamerlid. Voortdurend kruiste hij de degens met de liberale staatsman Thorbecke. In de revolutionaire negentiende eeuw had hij een scherp oog diepere omwentelingen in de cultuur. Zijn hoofdwerk Ongeloof en Revolutie (1847) is daarvan een belangrijk voorbeeld. In dit avondcollege onderzoeken we de diagnose die Groen in Ongeloof en Revolutie stelde. Ook bespreken we hoe zijn analyse ons kan inspireren in de huidige politieke cultuur die gestempeld wordt door technocratie en populisme
25 juni 2026 – Groen als verbinder met Bram Kunz en Koos-jan de Jager
Groen van Prinsterer bracht in het politieke en kerkelijke debat zijn standpunten op het scherp van de snede naar voren. Onder meer met Thorbecke en Beets, mannen met wie hij bevriend was, voerde hij felle polemieken. ‘Polemiseer ik met u, het is omdat ik met niemand liever volkomen eensgezind werd’, schreef hij in 1864. Hij stond bekend als een wellevend man, maar deinsde niet terug voor een venijnige persoonlijke aanval. Tegelijk was Groen voortdurend op zoek naar medestanders. In dit laatste avondcollege verkennen we hoe Groen zich bewoog in het kerkelijke debat van zijn tijd. Wat is daarvan te leren? Hoe breng je standpunten voor het voetlicht? Is polariseren de enige optie? We verkennen tijdens deze avond hoe christenen zichzelf kunnen blijven in het publieke debat van vandaag.
[1] https://kro-ncrv.nl/persberichten/coks-donders-duikt-150-jaar-na-zijn-dood-in-het-leven-van-groen-van-prinsterer-0
[2] https://www.nd.nl/nieuws/nederland/1034703/-groen-van-prinsterer-zou-moeite-hebben-met-de-stijl-van-de-hui
[3] https://biografieportaal.nl/actueel/gertjan-schutte-schrijft-de-biografie-van-groen-van-prinsterer/
[4] https://www.rd.nl/artikel/1142963-de-staat-dringt-een-ideologie-op-aan-burgers-de-gelijkheidsideologie
[5] https://vbso.nu/actueel/terugblik-op-symposium-groen-van-prinsterer
[6] https://sgp.nl/actueel/nieuws/wat-heeft-groen-van-prinsterer-ons-vandaag-te-zeggen
[7] https://www.nd.nl/nieuws/politiek/1318055/bikker-bontenbal-en-stoffer-zoeken-de-erfenis-van-groen-van-p
[8] https://www.nd.nl/nieuws/politiek/1317885/cda-christenunie-en-sgp-herdenken-grondlegger-christelijke-po
[9] https://www.nd.nl/nieuws/politiek/1289067/strategische-stem-op-bontenbal-de-verkiezingen-zijn-geen-potj?f
[10] https://www.facebook.com/reel/2207805403334482
https://www.instagram.com/petrusinhetland?
[11] Op 28 juni 2026 was het 170 jaar geleden dat dr. Kohlbrugge op deze kansel in Vianen voorging.
[12] https://www.rd.nl/artikel/294356-toch-sluit-ik-een-nieuw-reveil-niet-uit
[13] https://www.rd.nl/artikel/1150990-kohlbruggedag-geen-enkel-scheppingsgegeven-is-veilig-voor-de-revolutie
[14] https://www.rd.nl/artikel/1150990-kohlbruggedag-geen-enkel-scheppingsgegeven-is-veilig-voor-de-revolutie
[15] https://www.rd.nl/artikel/1150990-kohlbruggedag-geen-enkel-scheppingsgegeven-is-veilig-voor-de-revolutie
[16] Hij las de beknopte biografie die Gerrit Schutte, emeritus hoogleraar aan de Vrije Universiteit, geen familie van me, ter gelegenheid van Groens honderdste sterfdag in 1976 schreef.
Zijn opvattingen over slavernij, bijvoorbeeld, sluiten aan bij die van de methodisten in de achttiende eeuw.